Ամանորեայ առօրեան

ԾՈՎԻՆԱՐ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ

[email protected]

29Դեկտեմբեր, կէսօր, դեռեւս 2015-ն է։ Քայ­լում եմ Զէյ­թունի փո­ղոց­նե­րից մէ­կով, որը յա­րում է Մո­նու­մենտ կո­չուած թա­ղամա­սին («Յաղ­թա­նակի» այ­գուն)։ Փո­ղոցը քնած է. ոչ մի մարդկա­յին շունչ չկայ։ Կի­րակի՞ է։ Ո՜չ, Երեք­շաբթի է, բայց կար­ծես թէ Կի­րակի լի­նի։ Փո­ղոցի եր­կու կող­մից ճչա­ցող հա­րուստ տներ են կանգնած։ Իսկ քո­վեր­նին կուչ են եկել աղ­քատ, կար­ծես թէ երկրա­շար­ժից տու­ժած խար­խուլ տներ։ Վա­ղուց չներ­կած դար­պա­սի վրայ գրո­ւած է «Վա­ճառ­ւում է», բայց ան­հասկա­նալի է, թէ ինչ է վա­ճառ­ւում։ Միայն Հա­յաս­տա­նում կամ գու­ցէ նախ­կին Սո­վետա­կան Միու­թիւնում կա­րելի տես­նել աղ­քատ եւ հա­րուստ տնե­րը քով քո­վի, եւ եր­կուսն էլ վա­ճառ­ւում են. մէ­կը աղ­քա­տութեան պատ­ճա­ռով, միւ­սը՝ հարստու­թեան։ Վեր­ջա­պէս հաս­նում եմ Թաշ­չեան­նե­րի տու­նը։ Այս սու­րիահայ զոյ­գի մա­սին յա­ճախ եմ գրել. եւ խաչ­քա­րի վար­պետ Պա­րոն Կար­պի­սի, եւ Տի­կին Լու­սի­նէի մա­սին։ Այս ան­գամ նոյնպէս պի­տի անդրա­դառ­նամ՝ ամա­նորեայ պատ­րաստու­թիւննե­րի առ­թիւ։ Ամա­նորեայ սե­ղանի վրայ Հա­յաս­տա­նում, ինչպէս գի­տէք, տօ­նական ինչ որ յա­տուկ կե­րակ­րա­տեսակ չի դրւում, քան­զի սե­ղանի վրայ պէտք է լի­նի ամէն ինչ բա­ռիս բուն իմաս­տով, դեռ աւե­լին. ամէն տա­րի աւե­լանում է ար­դէն հա­մացան­ցից վերցրած աղ­ցաննե­րի եւ թխո­ւածքնե­րի ցան­կը։ Դե­ռեւս մի քա­նի տա­րի առաջ կի­լիկեան իշ­լի քիւֆթան կա­րելի էր տես­նել միայն բնիկ զէյ­թունցի­ների սե­ղան­նե­րին, սա­կայն հի­մա իշ­լին դար­ձաւ հա­յաս­տանցու սե­ղանի պար­տա­դիր կե­րակ­րա­տեսա­կը։ «Մի՜ ասէք իշ­լի, դա իչ­լի քիւֆթա է, այ­սինքն մի­ջու­կով», ասում է Տի­կին Լու­սի­նէն եւ իրար ետե­ւից շա­րում է իր ձեռ­քով վար­պե­տօրէն ծե­փած քիւֆթիկ­նե­րը. սա է Ամա­նորի բերկրան­քը՝ նա­խատօ­նը, պատ­րաստու­թիւնը, խորհրդա­ւոր զրոյ­ցը դան­դաղ սա­հող ժա­մանա­կի մէջ։ «Ասում էին, ով իչ­լի ու­տի, զոյգ տղայ կը բե­րի, դրա մա­սին նոյ­նիսկ կի­լիկեան երգ կայ, -շա­րու­նա­կում է Տի­կին Լու­սի­նէն,- իսկ զէյ­թունցի­ները նոյնիսկ հում մսով քիւֆթա են պատ­րաստում։ Պատ­մում են, իբր որ­սորդը որ­սից եղ­նի­կի միս է բե­րում տուն, բայց սուլթա­նը հրա­ման էր ար­ձա­կել, որ ոչ մի եր­դի­կից ծուխ չել­նի, եւ որ­սորդի կի­նը մի­սը թա­կում է, ջի­լերը հա­նում, պլղու­րով ունցում է, սո­խով եւ հա­մեմունքնե­րով շա­ղախում եւ գնդիկ­ներ պատ­րաստում։ Հա­մով է ստաց­ւում։ Զէյ­թունում հում քիւֆթեն ու­տում են որ­պէս օղու առա­ջին մե­զէ»։ Այդ պա­հին չնաշ­խարհիկ գե­ղեց­կութեան աղ­ջիկ է անցնում մի­ջանցքով՝ յա­ւեր­ժա­հար­սի աչ­քե­րով եւ վար­սե­րով ու տնից դուրս է գա­լիս… Թաշ­չեան­նե­րի 19 ամեայ թոռ­նուհին է։ Ես շո­ւարած ու­ղեկցում եմ նրան հա­յեաց­քով ու նա­յում պա­տու­հա­նից դուրս։ Թաշ­չեան­նե­րի տան դի­մացը տա­շիր­ցի գոր­ծա­րար Կա­րապե­տեանը ահ­ռե­լի չափ­սե­րի դղեակ է կա­ռու­ցել։ Այժմ նրա եղ­բայրն է միւս դղեակը կա­ռու­ցում. թւում է, թէ եր­կու Թի­թանիկ­ներ են նա­յում պա­տու­հա­նից ներս։ Սա­կայն ինչն է բնո­րոշ մեր հա­րուստնե­րին. նրանք հա­րուստ են միայն իրենց հա­մար, որով­հե­տեւ եթէ մարդն այդքան մար­մար չի խնա­յում իր դղեակի հա­մար, կա­րող էր նաեւ շուրջն էլ բա­րեկար­գել, բայց ո՛չ, շրջա­պատին բա­ժին է հաս­նում միայն շի­նարա­րական աղ­բը։ Սա յա­տուկ է մեր տե­ղական բո­լոր հա­րուստնե­րին։ Այդ է պատ­ճա­ռը, որ հա­րուստնե­րից մեր փոք­րիկ եր­կի­րը ամե­նեւեին էլ չի հարստա­նում։ Second hand ժա­մանակ­ներ ենք ապ­րում, ինչպէս անո­ւանեց մեր ժա­մանա­կաշրջա­նը 2015-ի Նո­պելեան մրցա­նակա­կիր Սվետ­լա­նա Ալեք­սիեւի­չը։ Քիչ ան­դին Մո­նու­մենտի ծա­ռերը հա­տած դղեակ­ներ են շա­րել մեր պե­տական պաշ­տօ­նեանե­րը, փոր­ձե­լով եր­կու շարք պա­րիսպնե­րով հե­ռու պա­հել իրենց հարստու­թիւնը շար­քա­յին երե­ւան­ցու աչ­քից։ Եւ նաեւ իրենց հե­ռու պա­հել շար­քա­յին մար­դուց… Մի՞թէ տուն ասո­ւածը միայն տան շե­մից ներսն է եւ ոչ մի դէպ­քում նաեւ դուրսը։ Ինձ թւում է, որ նրանք Երե­ւանում չեն ապ­րում, որով­հե­տեւ չեն զգում Երե­ւանը, ոտ­քով չեն շրջում քա­ղաքով, փո­ղոց­նե­րով, չեն տես­նում շէն­քե­րը, մարդկանց, եր­թե­ւեկու­թիւնը…

Ար­դէն 2016-ն է, Յու­նո­ւարի 1, կէ­սօր, ինձ հա­մար բա­ցար­ձակ տար­բե­րու­թիւն չկայ 15 եւ 16 թի­ւերի մի­ջեւ։ Քա­ղաքս քնած է, միայն ձիւնն է ար­թուն. մա­ղում ու մա­ղում է իր հա­մար, ծած­կում ու ծած­կում է քնած մայ­թերն ու փո­ղոց­նե­րը։ Հե­ռախօսն է զան­գում. «Շնոր­հա­ւոր Նոր Տա­րի։ Ի՞նչ ես անում»։ Եթէ պա­տաս­խա­նեմ, որ գիրք եմ կար­դում կամ մտքերս ար­ձա­նագ­րում, ինձ ան­նորմա­լի տեղ կը դնի, այնպէս որ պա­տաս­խա­նում եմ, որ հիւ­րե­րի եմ սպա­սում։ Իսկ մենք հիւր ենք գնում ար­դէն ուշ երե­կոյեան, ժա­մը 9-ին։ Փո­ղոց­նե­րում կրկին ոչ մի շունչ չկայ, միայն թաք­սի­ներն են աշ­խա­տում։ Նա­խապէս մտնում ենք սու­փերմար­քէթ, որ­տեղ մէկ-եր­կու աշ­խա­տող կայ եւ լե­ցուն շո­քոլա­տէ տու­փեր՝ օրո­ւայ պա­հան­ջարկը բա­ւարա­րելու հա­մար։ Թաք­սու վա­րոր­դը գան­գա­տում է, որ այս ձիւ­նա­ռատ եւ ամա­յի քա­ղաքում վախն է պա­տում մար­դու սիր­տը, թւում է, թէ մար­դիկ լքել են քա­ղաքը, իսկ կա­ռավա­րու­թիւն ընդհան­րա­պէս գո­յու­թիւն չու­նի, որով­հե­տեւ իշ­խա­նու­թեան ներ­կա­յացու­ցիչ ճա­նապար­հա­յին ոս­տի­կանը բա­ցակա­յում է, մինչդեռ Լե­նինկրա­տեանի հա­տուա­ծում, օրի­նակ, ար­դէն մի քա­նի ար­կած է տե­ղի ու­նե­ցել անան­ցա­նելիու­թեան պատ­ճա­ռով… Բազ­մա­կէտ չեմ դնում, սա ձեան փա­թիլ­ներ են. իջ­նում եւ իջ­նում են երկնքից, յի­շեց­նե­լով մեզ պարզ իմաս­տութիւն, որ ամէն ինչ վե­րեւից է գա­լիս մեր գլխին եւ կրկին դէ­պի վեր ուղղւում ան­վե­րադարձ… Շնոր­հա­ւոր Ամանոր եւ Սուրբ Ծնունդ։