«Սփիւռքը նոր հորիզոններու դիմաց. սփիւռքի հայուն ինքնահասկացողութիւնը»
Այս խորագրի ներքեւ խիստ շահեկան ժողով մը գումարուեցաւ Պիքֆայայի Սուրբ Աստուածածին վանքին մէջ։ Ժողովին կը նախագահէր Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Արամ Ս. Վայելելով բարձր ներկայութիւնը ՀՀ Սփիւռքի Նախարարուհի Տիկին Հրանուշ Յակոբեանի։ 11 Յուլիսի առաւօտուն մեկնարկող ժողովի բացումը կատարուեցաւ տէրունական անդրադարձան աղօթքով եւ վեհաբար հայրապետի օրհնութեամբ։ Բացման ճարը խօսեցաւ Երուանդ Փամպուքեան։ Խորագիրը կը թելադրէր բազմաբնոյթ քննարկում։ Արդարեւ Փամպուքեան ալ բաղդատութիւններ բերող դասական սփիւռքի կազմութեան տարիներէն մինչեւ 4-րդ սերունդ երկարող ճամբուն վրայ գոյացած նոր մարտահրաւէրներու։ Ինչպէս որ ըսինք բազմաբնոյթ էր Երուանդ Փամպուքեանի զեկոյցը, որուն մէջ անդրադարձէր կը կատարուէր միացեալ ուղղագրութեան վերակերտումէն մինչեւ դաւանափող իրենց ինքնութեան վերադարձի խնդիրներուն։
Սփիւռքի Նախարարուհի Յակոբեան իր ողջոյն խօսքին մէջ հիմնական նկատեց ազգային ինքնութեան եւ հայկական ինքնագիտակցութեան կարեւորութիւնը։ Նախարարուհին ուշադրութեամբ կը շեշտադրէր հայ ինքնութենէ հեռանալու զանազան երեւոյթները։ Ան կ՚անդրադառնար խառն ամուսնութիւններուն եւ անոնց հետեւանքներուն, գիտակցաբար հայկականութենէ հեռու ապրելու մարմաջը, աշխարհաքաղաքացի ըլլալու տենչին, իսլամացած հայերուն եւ նաեւ իրենց արմատներուն դառնալ ձգտող ուզող հայերուն։ Նախարարուհիի ամենակարեւոր շեշտումը եղաւ այն թէ Հայաստանահայուն համար պէտք է նշանակէ տուն այլ ո՛չ պատմական հայրենիք։
Նիստը աւարտեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ս. Կաթողիկոսի ելոյթով։ Կաթողիկոսի բնութագրեց սոյն ժողովի տեղի տուող դրութիւնները, որոնք կը թելադրէին վիպապշտ մերձեցումներէ հեռու մնալով իրատեսութեան հիման վրայ տարբեր փորձառութիւնները իրարու հետ բաժնելու։
Այսպէս կատարուած եղաւ համագումարին պաշտօնական բացումը, որմէ ետք «պատմական ակնարկ» խորագրով առաջին նիստին հանդէս եկան Փրոֆ. Աշոտ Մելքոնեան, Փրոֆ. Սեդա Տատոյեան եւ Նազարէթ Պերպերեան։
Ն.Ք Բ. դարէն սկսելով ուսումնասիրեց հայ ժողովուրդի ինքնութեան զարգացումը։ Նոյն նիւթը այս անգամ Փրոֆ. Տատոյեան ներկայացուց Կիլիկիոյ մէջ հայ ինքնութեան կերպման օրինակով։ Նազարէթ Պերպերեանի քննարկման ժամանակահատուածը կը վերաբերէր աւելի նոր շրջաններու։ Լուսարձակի տակ առաւ յետեղեռնեան տարիներու սփիւռքի կազմութիւնը, ներգաղթի հետեւանքները եւ հասկացողութիւններու փոփոխութիւնները։
Երկրորդ նիստը կը կրէր «Ինքնութեան յատկանիշներ» խորագիրը, որուն տակ հանդէս եկան Միհրան Քիւրտօղլուեան, Վարուժան Արք. Հերկելեան, Խաչիկ Տետեան, Սեդա Խըտըշեան եւ Խաչիկ Տէր Ղուկասեան։ Այս անգամ զեկուցողները անդրադարձան լեզուամտածողութեան խնդիրը, որ հիմնական գրաւականն է հայապահպահման։ Անդրադարձ կատարուեցաւ կրօնի գործօնին, յատկապէս շեշտուելով հայ եկեղեցւոյ ազգային դիմագիծը։ Այս նիստին կարեւոր ակնարկութիւններ անշուշտ որ կատարուեցան մշակոյթի առումով։
Ներկայ ժամանակները ո՛չ միայն հայ ժողովուրդի համար այլ համաշխարհային առումով աւանդական բազում բարքերու քայքայման գետինն է։ Այս քայքայումէն զերծ չէ անշուշտ ընտանի հասկացողութիւնը, որ դարձեալ քննարկման նիւթ դարձաւ։Նիստի հինգերորդ ատենախօսը Խաչիկ Տէր Ղուկասեան կը բացակայէր, հետեւաբար իր զեկոյցը կարդաց տեղեկատուական բաժնի վարիչ Պետրոս վարդապետ Մանուէլեան։ Տէր Ղուկասեանի ընտրած նիւթը եւս շատ իմաստալից էր քանի որ ան մեկնաբանէր գաղափարախօսութիւն բառի թելադրած երեւոյթը, որ հայ իրողութեան մէջ պիտի համապատասխանէ կուսակցութիւն հասկացողութեան։ Արդարեւ կուսակցութիւնները եւս շատ կարեւոր դերակատարութիւն ունեցան նոր շրջաններու հայ ինքնութեան ձեւաւորման խնդրին մէջ։
Օրուան երրորդ եւ վերջին նիստը կը կրէր «Ինքնութիւն եւ համաշխարհայնացում» խորագիրը։ Այս նիստին ալ իրենց զեկոյցներով ներկայացան վերապատուելի Տոքթ. Հայտոսթեան, Հայկ Օշական եւ Յակոբ Պալեան։ Այս բոլորին մէջ յստակ է այն իրողութիւնը թէ, ժամանակակից հայ միտքը ստիպուած է համաշխարհային բազմաբնոյթ անցուդարձերու վրան անհրաժեշտութիւն դարձած է վերադիտել եւ վերադասաւորել բոլոր այն հասկացողութիւնները, որոնց մասին անցեալին ունեցած ենք պատկերացումներ, իսկ այսօր այդ պատկերացումները դարձեալ համաշխարհային գետնի վրայ մեր ալեկոծումներ ապրի։ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանի կողմէ սարքուած այս ժողովը կը շարունակուի թերթիս հրատարակութենէն ետք եւս։
