Աստղիկ Դիցուհին՝ Նոյ Նահապետի Դուստր
ՕՔՍԱՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ
Հայկական, իրանական, յունական եւ հրէական առասպելները միախառնած հետաքրքիր աւանդազրոյց կայ, ըստ որի Աստղիկը Նոյ Նահապետի (Քսիսութրիոս) գեղեցկուհի դուստրն է, իսկ նրա եղբայրներն են Զրուանը, Տիտանը եւ Հաբեթոսթեն։
Ջրհեղեղի աւարտին, երբ Նոյան Տապանը իր հանգրուանը կը գտնէ Արարատ լերան վերայ եւ Նոյը կ՚իջնէ բնակութիւն հաստատելու Նախիջեվանում, աշխարհի տիրակալները կը դառնան նրա որդիները՝ Զրուանը, Տիտանը եւ Հաբեթոսթեն։
Նոյի զաւակները աշխարհը կը բաժանեն միմեանց միջեւ։ Սակայն որոշ ժամանակ անց Զրուանը կը բռնանայ եւ իր կամքը կ՚ուզէ հաստատիլ ողջ աշխարհքի վերայ։ Նա իր եղբայրների տէրութիւններում թագաւորներ կ՚ուզէ կարգել իր զաւակներուն։
Տիտանն ու Հաբեթոսթեն, սակայն, կ՚ըմբոստանան Զրուանի այս որոշմանը եւ պատերազմ կը յայտարարեն Զրուանին։
Տիտանը քանի մը ճակատամարտների արդիւնքում կը տիրանայ Զրուանի երկրի մի մասին։ Այդ պահին կը միջամտէ Աստղիկը՝ փորձելով հաշտեցնել եղբայրներին։
Աստղիկը կը յաջողէ Տիտանին ու Հաբեթոսթենին համոզել վերջ տալ կռիւներուն։ Նրանք կը համաձայնին, որ առայժմ իրենց վերայ թագաւորէ աւագ եղբայր Զրուանը, բայց պայման կը դնեն՝ Զրուանէն սերած բոլոր արու զաւակներուն սպանել, որպէս զի այսուհետ Զրուանի ժառանգները սերունդէ սերունդ եւ առ-յաւետ չթագաւորեն իրենց վրայ։
Այս համաձայնութիւնը նրանք դաշինքով կ՚ամրագրեն։ Տիտանն ու Հաբեթոսթեն վերակացու տիտաններ կը կարգեն Զրուանի բոլոր կանանց ծննդաբերութեան վրայ։
Ժամանակ անց Զրուանը արու զաւակներ կ՚ունենայ։ Երբ նրա առաջին երկու նորածին արու զաւակներին կը սպանեն, Աստղիկը, խղճալով նրանց, ծածուկ կերպով Զրուանի կանանց հետ քանի մը տիտաններու կը համոզէ կենդանի թողնել Զրուանի միւս արու զաւակներին։
Աստղիկը նրանց կ՚ուղարկէ դէպի արեւմուտք, դէպի այն լեռը, որ Դիւցընկեց՝ Աստուածների ընկնելու տեղ, կը կոչուի։ Յոյները այդ լեռը Օլիմպոս կ՚անուանեն։
Յետագայում Աստղիկ դիցուհին իր Զրուան եղբօր ապահովութեան համար Տարօնի կողմերում ամրոց մը կանգնեցնէ։ Ժողովուրդը այն, որպէս Աստղնաբերդ (համառօտ՝ Ասղնբերդ) կը յիշէ։ Աւելի ուշ Աստղնաբերդը Մոկաց բերդ կը կոչուէ։
Այս աւանդազրոյցը մեզ կը փոխանցէ պատմահայր Մովսէս Խորենացին։ Նոյի որդիների՝ Սեմի, Քամի եւ Հաբեթի փոխարէն կը տեսնինք Զրուան, Տիտան եւ Հաբեթոսթե անունները։ Ահաւասիկ Զրուանը իրանական զրադաշտական կրօնքէն կու գայ, նա ժամանակի աստուածն է, որմէ կը ծնին բարի, արարիչ աստուած Օրմիզդն ու չար, կործանարար Ահրիմանը։
Աւանդազրոյցը կը յիշէ նաեւ տիտաններուն, որոնց կը հանդիպենք արդէն յունական դիցաբանութեան մէջ։ Ուրանոսի՝ Երկնքի եւ Գէայի՝ երկրի ամուսնութենէ ծնուած սարսափազդու եւ ահեղ հսկաներ էին նրանք։ Իրենց մէջ էին ամփոփել բնութեան այսեւայն ուժերը։ Սրանց դէմ ելաւ Զեուսը, ով միւս աստուածների օգնութեամբ յաղթեց եւ բանտարկեց այդ աւերիչ ուժերը։
Թէ իսկ Աստղիկը, գիտենք, հայոց դիցարանի պայծառ Աստուածուհին է՝ ջրերի, սիրոյ եւ գեղեցկութեան եւ վիշապաքաղ Վահագնի դիցուհին։
