Ուխտագնացութիւն դէպի Երուսաղէմ

ԼՈԻՍՅԷՆ ՔՈՓԱՐ

[email protected]

Վարսերը սպիտակած կանայք թախծոտ աչքերով դէ­պի եր­կինք կ՚աղեր­սեն։ Չեն վհա­տիր օտա­րու­թե­նէն, ճամ­բա­ներու ամա­յու­թե­նէն, «Երու­սա­ղէմ, բո­լոր կրօն­նե­րու ծննդա­վայր, Յի­սուս Փրկի­չի քա­ղաքը, մեզ ըն­դունէ» կը պա­ղատին եւ կ՚ըն­դունո­ւի իրենց պա­ղատան­քը։

Յու­նո­ւար ամիսն էր երբ քա­հանայ ամու­սինս հնչող հե­ռախօ­սին պա­տաս­խա­նելէ ետք ինծի դար­ձաւ ու հար­ցուց. «Երու­սա­ղէմ եր­թա՞մ»։ Ան­վա­րան պա­տաս­խա­նեցի. «Գնա՛, բայց մե՛զ ալ հետդ տար»։ Վճռա­կան այդ ելոյ­թիս դի­մաց աչ­քե­րը խո­շոր բա­ցաւ ու ժպտաց։

7 Յու­լիս Երեք­շաբթի կէս գի­շերը անց մէկ­տե­ղուած ենք Օր­թա­գիւ­ղի Ս. Աս­տո­ւածա­ծին եկե­ղեց­ւոյ բա­կը։ Մտե­րիմ­նե­րով շրջա­պատ­ւած եմ։ Մօտ 25 կի­ներ եւ Հայր Մա­ղաքիա ինձմէ առաջ եկած են ար­դէն։ Առա­ւօտուն չորս անց կէսն է եւ եկե­ղեց­ւոյ ապա­հոված հան­րա­շար­ժով եկած ենք Սա­պիհա Կէօք­չէ­նի անու­նը կրող օդա­կայա­նը։ Հոս աւե­լի ալ բազ­մա­ցանք, հի­մա 36 հո­գի ենք։ Ի վեր­ջոյ եր­կու ժա­մուայ թռիչ­քով տեղ կը հաս­նինք։ Կ՚ափ­սո­սամ անգլե­րէն չի­մանա­լուս։ Սա­կայն կը նկա­տեմ որ մեր խումբէն շա­տեր ալ ինձ նման չեն գի­տեր։ Կը մխի­թարո­ւիմ, «Ով տէր Յի­սուս Քրիս­տոս, քու զօ­րու­թիւնովդ եկած ենք, դուն օգ­նա­կան եղիր մեզի», ըսած ու ճամ­բայ ելած ենք։

Օդա­կայա­նէն ել­քին ժա­մը ար­դէն 10 եղած էր։ Բո­լորս ան­քուն ենք։ Յոյս ու­նիմ որ հիւ­րա­նոց կ՚եր­թանք եւ գո­նէ քիչ մը կը հանգստա­նանք։ Եկուր տես որ ուղղո­ւեցանք պատ­մա­կան Սուրբ Գէորգ եկե­ղեցին։ Վեր­ջա­պէս հիւ­րա­նոց հա­սած ենք, կը զգու­շացնեն «մին­չեւ ժա­մը չորս հանգստա­ցէք, ապա հան­րա­շար­ժով պի­տի մեկ­նինք Նուրհան պատ­րիար­քին մօտ»։ Հանգստա­ցանք։ Կ՚երե­ւի քիչ մը եր­կար հանգստա­ցանք քա­նի որ մենք մին­չեւ որ հիւ­րա­նոցի ըն­դունման սրա­հը իջ­նենք, հան­րա­շար­ժը ար­դէն մեկ­նած էր։ Տե­ղացի հայ ըն­տա­նիքի մը օգ­նութեամբ կը հաս­նինք Ս. Յա­կոբի վան­քը։

Նուրհան պատ­րիարք դի­մաւո­րեց մեզ, բա­ցատ­րութիւններ տո­ւաւ վան­քի մա­սին։ Հայր Մա­ղաքիա Օր­թա­գիւ­ղի եկե­ղեց­ւոյ թա­ղական խոր­հուրդի ար­ծա­թեայ նո­ւէրը յանձնեց պատ­րիար­քին։ Խումբով նկա­րուե­ցանք իրեն հետ։ Այդ պա­հուն նկա­տեցի որ աղ­ջիկս Մա­նէն բա­ցակայ է։ Քիչ յե­տոյ հսկայ կու­ժով մը յայտնո­ւեցաւ։ Զար­մա­ցած էի, «այս ուրկէ՞ ելաւ» հար­ցուցի։ Նուրհան պատ­րիար­քը նո­ւիրեր է իրեն, շատ խո­րիմաստ հար­ցում մը հարցնե­լուն պատ­ճա­ռաւ։ Մին­չեւ հի­մա չենք լսած թէ ի՞նչ հար­ցուց։

Յա­ջորդ առա­ւօտ Տէր Զա­քար շատ կա­նուխ ճամ­բայ ելաւ Ս. Մա­րիամ եկե­ղեցին եր­թա­լու հա­մար։ Աւե­լի ետք մենք ալ խումբո­վին նոյն եկե­ղեցին այ­ցե­լեցինք։ Այս եկե­ղեց­ւոյ մէջ են Ս. Աս­տո­ւածած­նի մօր՝ Սրբու­հի Ան­նա­յին, հօր՝ Ս. Յո­վակի­մին եւ նշա­նածին՝ Ս. Յով­սէ­փին շի­րիմ­նե­րը։ Աս­տի­ճան­նե­րով իջանք եւ տե­սայ որ ամու­սինս՝ Տէր Զա­քար, Մարիամ Աստուածածնին շի­րիմին վրայ պա­տարագ կը մա­տու­ցէ։ Բայց այդ ի՞նչ, նոյն պա­հուն ղպտի ու ասո­րի քա­հանա­ներ ալ նոյն տեղ իրենց լե­զու­նե­րով կ՚աղօ­թեն։ Ան­նա­խադէպ փորձ մըն էր բայց շատ ալ տպա­ւորիչ։ Հա­ղոր­դութիւն ստա­ցանք եւ այս ան­գամ ուղղո­ւեցանք Գեթսեմա­նիի պար­տէ­զը ու Համ­բարձման լե­ռը։ Այստեղ Յի­սու­սին եր­կինք համ­բարձած ժայ­ռը այ­ցե­լեցինք, աղօթքներ մրմնջա­ցինք։ Ժայ­ռին շուրջ բո­լորը ասո­րինե­րու, ղպտի­ներու, հա­յոց եւ յու­նաց պատ­կա­նող վրան­ներ կա­յին որոնց մէջ խո­րան­ներ։ Հայր Սուրբը հաս­տա­տեց որ սա պիղծ խո­րան է եւ պէտք է գի­նիով մաք­րենք որ­պէսզի պատ­րաստ ըլ­լայ յա­ջորդ օրո­ւան արա­րողու­թեան։ Յա­ջորդ առա­ւօտ կա­նուխ մեկ­նե­ցանք Համ­բարձման լեռ։ Նոյն օրը այ­ցե­լեցինք Յոր­դա­նանի գե­տը, ուր մկրտո­ւած էր Յի­սուս Փրկիչ։ Ցե­րեկո­ւայ ճա­շէ ետք այ­ցե­լեցինք Մե­ռեալ ծով։

Անա­պատի ճամ­բա­ներով

Յի­սուս Փրկիչ 40 օր փոր­ձո­ւած էր անա­պատի մէջ ու ապա բարձրա­ցած՝ լեռ։ Մենք այդ ճամ­բու երեք քա­ռոր­դը ան­ցանք ճո­պանու­ղիով։ Սա­կայն գա­գաթ հա­սած ատեն ոտ­քի կե­նալու կա­րողու­թիւնը չու­նէինք։ Յե­տոյ ներ­քեւ իջանք եւ տե­սանք Մա­րիամ Աս­տո­ւածած­նի ծննդա­բերած մսու­րը։ Այ­ցե­լեցինք Յի­սու­սի հար­ցաքննու­թեան պա­հուն կա­պուած ձի­թենին։ Շա­րու­նա­կեցինք մեր եր­թը դէ­պի Գող­գո­թա, Յա­րու­թեան տա­ճար, հոս է որ փու­շէ պսակ դրին Յի­սու­սի գլխուն, հոս է որ խա­չուած Յի­սու­սը վար առին խա­չափայ­տէն եւ պա­տան­քե­ցին։ Ապա Երու­սա­ղէմի մէջ շրջե­ցանք եւ այ­ցե­լեցինք եւ տեսանք Յի­սու­սի դա­տուած վայ­րի վրայ կա­ռու­ցո­ւած եր­կու եկե­ղեցի­ները։ Ան­գամ մը եւս բո­լոր ու­ժերնիս սպա­ռած վե­րադար­ձանք հիւ­րա­նոց։

12 Յու­լիս Կի­րակի օր հիւ­րա­նոցէն կը բաժ­նո­ւինք եւ կ՚ուղղո­ւինք Թէլ Ավիվ, Կա­նա եւ Նա­զարէթ։ Այ­ցե­լեցինք Սուրբ Կոյս Մա­րիամի մա­հացած վայ­րը, Յի­սու­սի ապ­րած Նա­զարէթ քա­ղաքը եւ Կա­նա, ուր Յի­սուս օրհնեց այդ գիւ­ղի հար­սա­նիքը եւ ջու­րը վե­րածեց գի­նիի։ Օրը աւար­տե­ցինք Տի­բերիոյ լի­ճի ափին։

Եր­կուշաբ­թի, վե­րադար­ձի օր։ Այդ օր նաւ մը վար­ձե­լով շրջե­ցանք Տի­բերիա լի­ճին վրայ։ Այ­ցե­լեցինք այն եկե­ղեցին, ուր Յի­սուս հինգ հա­ցով եւ եր­կու ձու­կով կշտա­ցու­ցած էր բազ­մա­հազար­ներ։ Պատ­մե­ցին թէ նա­խապէս եկե­ղեց­ւոյ մէջ բազ­մա­թիւ ու բազ­մե­րանգ ձու­կեր կը պա­հուէին աւա­զանի մը մէջ, սա­կայն նա­խորդ տա­րի հրեայ մո­լեռանդ ար­մա­տական­նե­րու վոհ­մակ մը եկե­ղեցին հրկի­զած, ձու­կերն ալ սատ­կե­ցու­ցած են։

Կա­տարե­ցինք մեր ուխտը, բո­լորս այդ գո­հու­նա­կու­թեամբ վե­րադար­ձանք մեր տու­նե­րը։ Այ­լեւս մահ­տե­սի կը հա­մարո­ւինք։ Կը մաղ­թեմ ամէն ցան­կա­ցող քրիստոնեայ արժանանայ այս նոյն գոհունակութեան։