Filistinli yazar, hukukçu, insan hakları savunucusu Raja Shehadeh Hrant Dink Konferansı için Boğaziçi Üniversitesi’ndeydi. Shehadeh Boğaziçi Üniversitesi’nin 2008’den bu yana her yıl düzenlediği ve bu yıl 18 Ocak 2019 Cuma günü gerçekleşen “Hrant Dink İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Konferansı”nın konuşmacısı oldu. ‘İnsan Hakları Ne Yapabilir? Ortak Dünyamızda Filistin’ başlıklı bir konuşma yapan Raja Shehadeh, Ramallah'ın işgal süreci ve sonrasndaı gelen ilhak hareketinin tüm dünyaya duyurulması anlamında önemli bir figür olarak kabul ediliyor. Shehadeh, Filistinli bir Hıristiyan aileden geliyor. 1951 Yafa doğumlu Raja Shehadeh, halihazırda Batı Şeria’nın Ramallah kentinde yaşıyor. Hrant Dink için yapılan anma toplantısına da katılan Shehadeh ile hem Hrant Dink’in mücadelesini, hem 1915’e yaklaşımın,ı hem de Ortadoğu meselesindeki son durumu konuştuk.

Oyunda Ahmet Kaya’nın hayatı alışılagelmiş bir anlatım tarzıyla değil, Salih’in şahsında açlık grevleri, faili meçhuller, hapislik, sürgünlük ve memleket hasreti üzerinden aktarılıyor. Malatya’daki çocukluk anıları ise, köylerini terk etmek zorunda kalan Ermenilerden kalan gizemli bir sandığın hikâyesiyle iç içe geçmiş durumda.

"Başbakanlık Teftiş Kurulu üyeleri görüşmede Hrant Dink cinayeti ile ilgili ‘kırıntı’ bilgi talebinin dahi karşılanmadığını zira MİT Trabzon Bölge Başkanı’nın ‘Kırıntı sizi fırına götürür’ şeklinde yanıt verdiğini doğruladılar."

Diyarbakır demişken. Surp Giragos Kilisesi ve çevresine giriş çıkış hala yasak. Hançepek diye bir mahalle kalmadı, dümdüz edildi. Kilise’nin şu an ne halde olduğunu bilmiyoruz, ama ziyarete kapalı olmasına rağmen epey tahrip edildi, kıymetli objeler çalındı. Bunun nasıl olabildiğini açıklamıyor bile, yetkililer.

Suriye’de özellikle kuzey bölgesinde gelişmeler hızlandı. ABD’nin bölgeden çekileceğini açıklaması, Türkiye’nin bölgedeki YPG’ye yakın Kürt oluşumunu kastederek “Fırat’ın doğusuna gireceğiz” demesi, ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton’un Kürtlerin güvenliği için Türkiye’den güvence talep etmesi ve Türkiye’nin buna tepkisiyle neredeyse tüm dünyanın gözü tekrar bu bölgeye çevrildi. Uzun yıllar Halep’te yaşamış olan gazeteci Vahakn Keşişyan son durumu Agos için değerlendirdi.

Malatya Zirve Katliamı davası müdahil avukatlarından, Dink Cinayeti Davası’nda da müdahil avukatlık yapmış isimlerden Erdal Doğan geçtiğimiz hafta barosunu ziyaret eden şüpheli kişilerin fotoğraflarını yayınlayarak can güvenliğinin tehlike altında olduğunu duyurdu. Doğan sonrasında savcılığa suç duyurusunda da bulundu. Avukat Erdal Doğan ile aldığı tehditleri ve yaşanan süreci konuştuk.

Talin Suciyan’ın geçtiğimiz haftalarda Aras Yayınları’ndan çıkan “Modern Türkiye’de Ermeniler/ Soykırımsonrası Toplum, Siyaset ve Tarih” başlıklı kitabına dair sohbetimiz bu hafta da sürüyor. Konuşacak o kadar çok konu vardı ki, iki haftaya ancak sığdırabildik. Bu son bölümde Ermeni basınının Türkiye’deki iktidar ile ilişkilerini, muhalif basın ve entelijensiya açısından 1940’ların nasıl geçtiğini, Zaven Biberyan’ın Ermeni basın tarihinde çok özel bir yeri olan “Al gı pave” (Yeter artık) yazısını konuştuk. Bu arada bir de hatırlatma: Talin Suciyan’ın Modern Türkiye’de Ermeniler (The Armenians in Modern Turkey) ve Lerna Ekmekçioğlu’nun Recovering Armenia adlı kitabı merkezi ABD’de bulunan Society of Armenian Studies/ Ermeni Araştırmaları Birliği’nce 2015-17 yılları arasında “sıra dışı kitap” ödülüne layık görüldü.

İktidar çok tehlikeli oyunlar oynuyor. Hazzetmediği, kendi seçmeni olmayan insanları yargı ya da açıklamalar yoluyla kendi seçmenine hedef gösteriyor, seçmeninin şiddet içeren gösteri ve tehditlerini mesele olarak görmüyor, hatta bunları teşvik ediyor.

Talin Suciyan’ın ‘The Armenians in Modern Turkey: Post-Genocide Society, Politics and History’ adlı kitabı ‘Modern Türkiye’de Ermeniler: Soykırımsonrası Toplum, Siyaset ve Tarih’ başlığıyla ve Ayşe Günaysu’nun çevirisiyle Aras Yayınları’ndan çıktı. Kitap soykırım sonrasında Ermenilerin bir inkar siyasetinin hayli güçlü olduğu yıllarda yaşadıklarına ve bu inkar siyasetinin hangi temeller üzerine inşa edildiğine odaklanıyor. Ve bunun dönemin Ermenice ve Türkçe kaynaklardaki yansımalarını da izliyor. Halen Münih, Ludwig-Maximilian Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdüren Suciyan ile kitabını ve 1915 sonrası Ermenilerin hayatını konuştuk.

Erdoğan ve AKP bu intikam siyaseti olmadan iktidarlarını sürdüremeyeceklerini düşünüyor olmalılar. Kendi başına bile tehlikeli olan bu siyasetin bizi getirdiği yer ise, anayasal bir hak olan ‘protesto’nun suç, AKP rejiminin destekçileri dışında kalanların ise sokağa çıktıkları anda şiddete maruz kalması meşru insanlar haline getirilmesidir. Yani aslında Portakal’ın şahsında tehdit edilen, AKP’li –ve MHP’li– olmayan herkestir.

Şu soruyu sormak gerekir: Devlet vatandaşlarını tuzağa düşürür mü? Önder de Demirtaş da bütün faaliyetlerini devletin başlattığı bir çözüm süreci çerçevesinde yaptılar, bu konuda attıkları her adımdan hükümetin de devletin de haberi vardı.

ABD'de Clark Üniversitesi, Prof. Taner Akçam’ın yönetiminde çok önemli bir projeyi hayata geçiriyor.Ermenilerin sürgün ve imhaları konusunda en önemli arşivlerden birisi olan Rahip Krikor Gergeryan’a ait özel arşiv internet ortamında okuyucuları ile buluşuyor. Clark Üniversitesi 3 Aralık’ta konuya dair resmi bir duyuru yayınladı. “Clark Üniversitesi tarihçisi Ermeni Soykırımı’nı belgeleyen digital arşivi açıyor” başlıklı duyuruda “İmha emirlerini de kapsayan binlerce döküman internette ulaşılabilir durumda” ifadesine yer verildi. Arşiv için uzun süredir bir ekiple birlikte çalışmalar yürüten Clark Üniversitesi’nden Prof. Taner Akçam ile yeni açılan arşivin önemi üzerine konuştuk.

Bitmeyen bir kin ve ‘kendi gibi olmayanı süpürme’ hırsı AKP ve Erdoğan’ın siyasetine yön veriyor çok uzun süredir. Seçim geceleri televizyonlarda gördüğümüz parçalı, –kabaca– üç renkli haritayı hem Doğu’da, hem de Batı’da tek renk yapmak istiyorlar.

Siyasetin, daha doğrusu tek bir kişinin kendini yargı yerine koyduğu, daha ortada bile olmayan davalar için hüküm verdiği, insanların tüm televizyonlardan yayınlanan konuşmalarla ağır biçimde itham edildiği, bunun içine bir de anti-semitizmin boca edildiği bir dönemden geçiyoruz.

11 Kasım 1942, Varlık Vergisi Kanunu’nun TBMM’de kabul edildiği tarih. Bu uygulama ile gayrimüslimlere ödeyemeyecekleri bir vergi salındı, çoğu mallarını haraç mezat elden çıkarmak zorunda kaldı. Mükelleflerin %87’si gayrimüslim azınlıklardan oluşuyordu. Vergisini süresinde ödeyemeyen mükellefler, borçlarını "bedenen çalışarak ödemeleri" amacıyla çalışma kamplarına yollandılar. Tümü İstanbullu gayrimüslimlerden oluşan 32 kişilik ilk kafile 27 Ocak 1943 günü Aşkale’ye doğru yola çıktı. 1943 yılı Şubat ve Eylül ayları arasında haciz ve satışlar devam etti. Bu dönemde toplam 1229 kişi Aşkale’ye yollanmış ve 21 kişi de Aşkale'de “borçlu olarak” ölmüştü. Çalışma mükellefiyeti sadece gayrimüslimlere uygulanmış olduğu için, Aşkale'de ölenlerin tümü gayrimüslimdi. Uygulamanın dünya basınına yansımasından sonra 15 Mart 1944 tarihinde çıkan bir kanunla devlet o güne kadar tahsil edilememiş tüm vergi alacaklarından vazgeçti. Bu konu üzerine çalışmaları bulunan Prof. Dr. Ayhan Aktar ile Varlık Vergisi’ni konuştuk.

Kadir Mısıroğlu sadece Atatürk ve Cumhuriyet rejimine dair çıkışlarıyla bilinmiyor; o aynı zamanda, bu ülkedeki siyasal İslamcılığın içinde barınan, Hıristiyan ve Yahudilere yönelik komplocu bakış açısını da en iyi yansıtan isimlerden biri.

Türkiye siyasetinde yine iyi kötü seçim yapılabiliyor. Ya Ermeni toplumunda? Hayır. Seçme ve seçilme hakkı Ermeni toplumunun elinden alınmıştır ve bu çarpıklığın her mecrada dile getirilmesi, sorunun çözümü için çaba gösterilmesi gerekir.

Baksanıza, son yaşadığımız ekonomik çalkantıyı bile “yurtdışında bir başkentte planlanmış operasyon” olarak sundular. Hatta 12 Eylül’de bile böylesi görülmemiş. 12 Eylül’deki ekonomik saldırıdan ne kast edildiğini, komplo teorisi zihniyetiyle bile çözmek imkânsız.

Ermeni toplumu da, tarihsel olarak kendinden zorla alınanı, pek sesini çıkarmadan, ama bu sanatçıları sayarak, severek, bağrına basarak telafi etmeye çalışmıştır diyebiliriz.

Yazar Mıgırdiç Margosyan üç yıllık bir aradan sonra geçtiğimiz haftalarda yeniden gerçekleştirilen Diyarbakır Kitap Fuarı’nın Onur Konuğu idi. Aynı günlerde bugüne kadarki tüm kitapları Aras Yayınları tarafından ‘Fıllaname’ başlıklı özel bir cilt altında toplandı. Margosyan fuardan hemen sonra Diyarbakır Karşılaştırmalı Edebiyat Günleri’ne de katıldı. Diyarbakır dönüşü usta yazar Margosyan ile buluştuk. Hem fuarı, hem ‘Fıllaname’yi hem de doğup büyüdüğü Diyarbakır’a dair son izlenimlerini konuştuk.

Neredeyse tüm yayınlarda bir papaz aşağılaması yürüdü gitti. Bir de bunlara “Biz papazı teslim ettik, ABD de papazı teslim etsin” çıkışları eşlik etti. Kastedilen elbette Fetullah Gülen’di. Yani bu kadar kötü bir insan ancak bir papaz olabilirdi.

Bu karmaşık ama sürükleyici ilişkiler ve olaylar zinciri içinde elbette Almanya’nın yavaş yavaş nasıl Nazi karanlığına doğru ilerlediğini görmek, sezmek de mümkün. Bilhassa yüksek bürokraside Yahudilere karşı başlatılan ırkçılık, olayların kurgusu içinde ustaca yansıtılıyor.

Faillerin ve ihmali olan emniyet personelinin doğru dürüst yargılanmadığı, Türkiye’nin tarihinde aynı 1 Mayıs 1977 gibi, Sivas Katliamı gibi, Suruç Katliamı gibi kara bir sayfa oluşturan bir katliam bu.

'Adalet’ konusunda diğer alanlarda ne olup bittiğine gelecek olursak... Osman Kavala hâlâ hapiste. Bir yıla yaklaşıyor hapisliği. Hakkında bir iddianame dahi yok. Neyle suçlandığını bilmiyor. HDP eski eş başkanı Demirtaş hakkında geçenlerde bir hüküm veridi ancak verilen hükmün çözüm sürecinde yaptığı açıklamalara dayanması, iktidarın konuya bakışını açıklar nitelikte. Cezaevlerinde siyasi gerekçelerle hapse atılmış çok sayıda gazeteci ve siyasetçi var. Bunların çoğu iktidar öyle istediği için hapsedilmiş.

AKP Türkiyesi ekonomisi, rejimin müteahhitlerine çoğu gereksiz beton projeler yaratma esasına dayalıdır. Dolayısıyla ülkede üretim ve istihdam yaratamayan AKP kendi müteahhitlerine durup durup iş yaratmak zorundadır. Bu 3. Köprü olabilir, Kanal İstanbul olabilir, yurdun çeşitli yerlerinde doğayı tahrip edecek projeler olabilir. Olabilir de olabilir.

Yakın zamana kadar Hürriyet gazetesinde ekonomideki gelişmeleri yorumlayan Uğur Gürses 1986 yılında Merkez Bankası’nda çalışmaya başlamış, 1994 krizinden sonra özel sektöre geçip ticari bankalarda üst düzey yöneticilik yapmıştı. Gürses 2001 krizinden sonra CNN Türk, Yeni Yüzyıl, Yeni Binyıl ve Radikal gazetelerinde de ekonomi yorumculuğu yapmıştı. Gürses ile ekonomide son dönemde yaşanan gelişmeleri ve yaklaşan krizin ayak seslerini konuştuk.

İçinde bulunduğumuz rejimde ise baskı var ancak ‘sadece’ devletten kaynaklanmıyor. Bu baskı rejiminin kaynağı, devlet ile birlikte ‘toplum’un bir kesimi. Önemli bir kesimi.

Cumartesi Anneleri’nin 700. hafta gerçekleştireceği oturum, polis tarafından engellendi, gaz bombaları, plastik mermiler atıldı, çok sayıda kişi gözaltına alındı. Polisin Arat Dink’i de gözaltına alma çabası HDP’li vekillerce engellendi, olay anına dair fotoğraf sosyal medyada birçok kez paylaşıldı. Hrant Dink’in oğlu Arat Dink ile devletin tutumunu ve Cumartesi Anneleri’nin yıllar süren hak mücadelesini konuştuk.

Türkiye’de devlet böyledir. Kendi yol açtığı, kabahatli olduğu bir sorunu çözmez. Özür de dilemez. Sadece konuşulmasını engellemeye çalışır. Bütün gücüyle, hışmıyla bunu yapar.