Անտարես-ը հրատարակած է թրքերէնէ թարգմանուած երեք գիրքեր, Ահմէտ Համտի Թանփընար-ի «Խաղաղութիւն», Էլիֆ Շաֆաքի «Իսթանպուլի Բիճը» եւ Օրհան Փամուքի «Իմ անունը կարմիր է» գիրքերը։ Երեք գիրքերուն ալ թարգմանիչը Արփի Աթաբեկեանն է։ Արփիին հետ կը խօսինք այս թարգմանութիւններուն մասին, անոնց գրականութեան, այս գրականութեան հայաստանցի ընթերցողին ներկայացման, եւ ընդհանրապէս Հայ-Թուրքի իրականութեան գրական երեսակին շուրջ։

Ըստ Աստուածաշունչի զրոյցի մը, սպիտակ, մեղրահամ նիւթ մըն է մանանան, որ ամէն առաւօտ առատութեամբ երկինքէն կ՚իջնէր Սինա անապատի բոյսերուն վրայ, որով կը սնանէին Իսրայէլացիները, Մովսէսի Եգիպտոսէն գաղթի ժամանակ։

Արդի Հայաստանեան գիրքի աշխարհի ամենէն երեւելի կառոյցներէն մէկն է Անտարես հրատարակչութիւնը։ Ան կը թարգմանէ ու նաեւ յատուկ տեղ կու տայ թրքական արդիական գրականութեան, զոր թարգմանելով կը նպատակադրէ վերաիմաստաւորել Թրքա-Հայկական իրականութիւնը։ Այս առթիւ հարցազրոյց մը կատարեցինք Անտարես հրատարակչութեան վարիչ Արմեն Մարտիտոսեանի հետ, զոր կու տանք ստորեւ.

Նկատի ունեալով, որ Սրուանձտեանցի այս խօսքերը մեկուկէս դար առաջ գրի առնուած են, եւ այդ օրերուն ուրարտագիտութիւնը այսօրուան մակարդակին չէր հասած, զանց կ’առնենք բեւեռագրերու մասին խօսքերը եւ այս անգամ խօսքը կու տանք պատմութեան ուսուցիչ Գէորգ Մեսրոպին եւ անոր «Նախահայաստանի Պատմութիւն-Ուրարտու» անուն գործին.

Վերջապէս, հասանք Թօփրաք-Քալէ կոչուած աւերակ բերդը, որ կը կոչուի նաեւ Ակռփու քար (թրքերէն նմանողութեամբ Akkirpi, Akköprü) եւ Զըմփ-զըմփ մաղարա։ Բայց այդ երեք անուններէն ոչ մէկը անոր նախնական անունն է. այլ ստացուած են վերջին ժամանակներուն։ Ի՞նչպէս կը կոչուէր առաջ, -ո՛չ ոք գիտէ, պատմութիւնը կը լռէ այդ մասին։

Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարքական փոխանորդ Արամ Արք. Աթէշեան 21 Յունուարին իսթանպուլաբնակ մալաթիացիներու հայրենակցական միութեան Բ. ատենապետ Սարգիս Չիզմէճի եւ անդամներէն Գէորգ Էօզգարակէօզ ու Սէրտար Պոյաճըի ընկերակցութեամբ այցելած է Մալաթիա։ Արամ Սրբազան յատուկ այցելութիւն մըն ալ տուած է քաղաքի կուսակալ Սիւլէյման Քամչըի։

Զառիվեր էր պատմական Մուշ քաղաքի մայր ճանապարհը, որ դաշտէն կը սկսէր, ոլոր-մոլոր պտոյտներով կը բարձրանար մինչեւ Հայոց Մայր եկեղեցիին թաղը եւ աւելի վեր «Մուշեղին բերդը» կոչուած բարձունքը։

Պատմական Սալնոյ-Ձորը իր ալիքաւոր լեռներով սեղմեր է իր գրկին մէջ այդ քարեղէն քաղաքը։ Քարեղէն կ՚ըսենք որովհետեւ բոլոր տուները շինուած են մաքուր, հարթ տաշուած թխագոյն քարով։ Երեք գետեր, զանազան կողմերէ գալով եւ քաղաքի մօտակայքին միանալով կ՚անցնին ձորի անդնդային խորութեան միջով։

Հացիկ կամ Հացեկաց գիւղը, որ քիչ մը դէպի հիւսիսարեւմուտք կը մնայ, այսօր տեղացիներէն ալ կը կոչուի «Հասիկ», Մեսրոպ Մաշտոցի ալ ծնած փոքրիկ գիւղն է։ Իսկ Խասգիւղը, որ այժմ մայրուղիի վրայ ծանօթ գիւղաքաղաք մըն է իր մզկիթի վերածուած մեծ եկեղեցիով, եւ տեղացիներու կողմէ մինչեւ մօտիկ անցեալ կը կոչուէր «Տէր Խարս»։

Մեր նախորդ յօդուածի վերջաւորութեան Ռաֆֆիի հերոսներ՝ Ֆարհատն ու Ասլանը թողած էինք Մշոյ դաշտի ճանապարհին, ուր բաւական երկար ուղեւորութեան մը ընթացքին դատապարտուած էին հակահայ ձաբռտուքները ունկնդրել կաթոլիկ հոգեւորականի մը, որ հաւանաբար այդ կողմերը նոր յայտնուած եզուիտ (յիսուսեան) քարոզիչներէն մէկն էր, որ Գր. Լուսաւորիչն ալ ցոյց կու տար իբրեւ՝ կաթոլիկ առաջնորդ։

Աստղաբերդէն ցած իջած ժամանակ, ճանապարհին Ասլան կրկին հայրենագիտութեան փոքր դասախօսութեան մը կ՚ենթարկէ Ֆարհատը, որուն արդէն ծանօթացուցած է հայրենիքին եթէ ո՛չ բոլորը, գոնէ նշանաւոր մէկ մասը. Ասլան սապէս կը պատգամէ երիտասարդ Ֆարհատին.-

Կարապետ Պալեանի շիրմաքարին պատահական յայտնութիւնով յայտնի դարձաւ թէ շատ շատերու կողքին կորսուեր է նաեւ այս բազմավաստակ արուեստագէտի գերեզմանն ալ։ Մինչդեռ Պալեաններու ամենահմուտ ուսումնասիրողներէն Բարս Թուղլաճըի նշումներուն համաձայն Կարապետ Պալեան թաղուած էր Պէշիկթաշի Հայոց գերեզմանատան մէջ։ Թուղլաճը այս նկարը հրատարակելէն ետք կը նշէ որ տապանաքարերը կորած են։

Ժողովուրդը սիրեր է երկնային երեւոյթներու, կամ այլ խօսքով երկնքի բնակիչ աստղերու մասին զրոյցներ շինել, աւանդութիւններ հիւսել, ինչպէս օրինակ՝ Յարդգողի ճանապարհի մասին, որն իբր թէ, օրին մէկը օտար երկրի աստուածներէն մէկը իր մշակները ղրկեր է մեր երկրի աստուծոյ կալէն յարդ գողնալու։

Ամէն անգամ, երբ ինչ-որ մէկը համացանցում լուր է տեղադրում, թէ այլազգի երաժիշտը Կոմիտաս է կատարում ու հայերը զարմանում եւ հպարտանում են այդ լուրի առթիւ, ես հիասթափութիւն եմ զգում իմ հայրենակիցների հանդէպ։ Որքա՛ն փոքր ենք մենք մեր մեծերի առջեւ։ Այդ է պատճառը, որ Ա. Տէրտէրեանի, Տ. Մանսուրեանի, Է. Միրզոյեանի, Ա. Յարութիւնեանի գործերը աւելի շատ կատարում են արտասահմանում, քան՝ այդ յօրինողների հայրենիքում։

Ըստ Մովսէս Խորենացիի աւանդական «Պատմութիւն Հայոց»ի, Պարթեւներու Արշակունի Թագաւոր Արշակ Մեծի կրտսեր եղբայրը՝ Վաղարշակ, իր եղբօր կողմէ բազմեցուած Հայաստանի գահին վրայ, աւելի քան 30 տարի տեւած իշխանութեան ընթացքին իրականացուցած էր բազում վարչական քաղաքական, ռազմային, տնտեսական ու մշակութային բարենորոգումներ։

66 տարի առաջ, այսինքն 1948-ին Պրահայում UNESCO-ին առընթեր ստեղծուեց թատրոնի միջազգային ինստիտուտ՝ ՄԻԹ, որը երկու տարին մէկ անգամ հաւաքւում է որեւէ մի երկրում՝ ֆորումի։ Նախորդ անգամ Չինաստանն էր հիւրընկալել ֆորումը, իսկ այս տարի 17-22 Նոյեմբերին Երեւանը դարձաւ համաշխարհային թատրոնի մայրաքաղաք, որտեղ 5 մայրցամաքներից ժամանած 300 պատուիրակներ հանդիպեցին միմեանց 34-րդ համաժողովի եւ անցկացրին իրենց ընտրութիւնները յառաջիկայ երկու տարուայ համար։

Վիպագիր Վէտաթ Թիւրքալի Թուրքիոյ խղճին յուշարձանն է։ Վերջերս «Այրընթը» հրատարակչատան մատենաշարէն լոյս տեսաւ անոր «Աւարտեցաւ, աւարտեցաւ, չաւարտեցաւ» անուն վէպը։ Ես ականատեսը եղայ Վէտաթ աղբարիկին այդ վէպը գրելու ժամանակ տարած բծախնդիր ուսումնասիրութիւններուն։

Մեր աշխարհագրութեան մէջ, որ կ՚ընդգրկէ Առաջաւոր Ասիան ու Միջագետքի հիւսիսային հատուածը, կ՚ենթադրուի որ մարդոց առաջին պաշտամունքը սկիզբ առած է բնապաշտութեամբ, այսինքն լեռներ ու քարեր պաշտելով, ապա կրակն ու ջուրը, օդեղէն երեւոյթները, ամենավերջն ալ բոյսերն ու ծառերը։

Հայաստանցի գծագրիչ Վահագն Իգիթեանին, «Խաղաղութեան ու Անդորրութեան Մէջ» անունը կրող առաջին ցուցահանդէսը պիտի ներկայանայ Թէշվիքիյէյի «Պիմիսալ Արթ» կալէրիի մէջ 11 Հոկտեմբեր- 2 Նոյեմբեր թուականներու միջեւ։ Ցուցահանդէսին իր 25 նկարներով մասնակցող գծագրիչին հետ խօսեցանք իր կեանքին եւ աշխատութիւններուն մասին։