Bu sefer ‘Ermeni meselesi’ yerine ‘Ermeni Soykırımı’ talebi

Hollanda Parlamentosu, 1915’te Ermeniler, Süryaniler ve Rumlara yönelik gerçekleştirilen soykırımı, 2004 yılından itibaren birkaç kez oybirliğiyle tanıdı. Bu süreç, dönemin milletvekili Andre Rouvoet’nin (Hıristiyan Birliği üyesi) sunduğu 2004 tarihli önergeyle başladı. 2004 önergesini, 2018’de Joël Voordewind’in verdiği önerge ile açık bir tanıma, ardından 2021 ve 2023 yıllarında iki tanıma önergesi daha izledi.

Ancak Hollanda hükümetinin, “Ermeni sorunu” ifadesini kullanması ve soykırımı tam anlamıyla tanımadığı gerekçesiyle, Hıristiyan Birliği üyeleri tarafından konu parlamento gündemine taşınmaya devam ediliyor.

Hıristiyan Birliği tarafından bir önerge de 28 Ocak’ta verildi. Hollanda Parlamentosu, 6 Şubat Cuma günü, hükümete 1915 Ermeni Soykırımı ve Sayfo Süryani Soykırımı’nı tanıma çağrısında bulunan önergeyi kabul etti. Bu önerge, Ermeni, Süryani ve Rumların 1915’te yaşadığı soykırımın tanınmasını ele alıyor.

24 Nisan’a kadar gerçekleştirilme talebi

Önerge, 28 Ocak’ta Hıristiyan Birliği (Christian Union - CU) üyesi milletvekili Don Ceder tarafından sunuldu. Ceder, “36 800–V, nr. 77” sayılı önergesinde, Hollanda hükümetine artık “Ermeni Soykırımı sorunu (Sayfo da dahil)” ifadesini kullanmaması, bunun yerine “Ermeni Soykırımı” demesi çağrısında bulundu. Milletvekili ayrıca hükümetin taleplerini en geç, Ermeni Soykırımı’nın anma yıl dönümü olan 24 Nisan 2026’ya kadar gerçekleştirmesini istedi.

“36 800–V, nr. 77” sayılı önergenin tam metni şöyle: “Ermeni Soykırımı’nı tanıması yönünde hükümete çağrıda bulunan bir önergenin şimdiye kadar dört kez geniş destekle kabul edilmiş olduğu; Süryaniler, Aramiler (Sayfo) ve Rumlar gibi diğer Hıristiyan azınlıkların da bunun mağdurları olduğu; ancak hükümetin bunu hâlâ yeterli bir gerekçe olmaksızın uygulamayı reddettiği dikkate alınarak; hükümete en geç 24 Nisan 2026 tarihine kadar ‘Ermeni Soykırımı sorunu’ ifadesini kullanmayı bırakması çağrısında bulunur.”

Türklerden üç ‘hayır’ oyu

6 Şubat Cuma günü, Hollanda Temsilciler Meclisi’nin (Tweede Kamer der Staten-Generaal) 150 üyesinden 147’si, önerge lehine oy kullandı. Hollandalı Türklerin kurduğu siyasi parti DENK (üç sandalye) ise bir kez daha “hayır” oyu verdi.

Milletvekili Don Ceder ile Hollanda Temsilciler Meclisi’nde kabul edilen önergesinin detaylarını konuştuk.

Önergenizde, Ermeni Soykırımı’na ek olarak Sayfo Süryani Soykırımı da yer alıyor. Sayfo Süryani Soykırımı’nın önergeye dahil edilmesi fikri nasıl ortaya çıktı?

1915 yılında işlenen zulümler, yalnızca Ermenileri etkilemedi. Süryaniler (Asuri-Arami ve Keldaniler olarak da bilinir) ile Pontus Rumları da hedef alındı. Hollanda'daki Süryani toplumunun temsilcileri, uzun yıllar boyunca kendi acı tarihlerinin siyasi olarak tanınmamış olmasına dikkat çekti. 2021'den bu yana, Ermeni Soykırımı’na ilişkin verilen önergelerde hedef alınan diğer topluluklara da değiniliyor. Bu bakımdan, bu önerge ilk değildi.

2018 yılında parlamentoya sunulan ve kabul edilen önerge uygulanmadı mı? Yeni bir önerge sunulmasının nedeni nedir?

2018 önergesi, Parlamento tarafından kabul edildi ve Temsilciler Meclisi'nin Ermeni Soykırımı'nı tanımasını sağladı. Ancak Hollanda hükümeti, temkinli bir dil kullanmaya devam ederek “soykırım meselesi” ifadesini tercih etti. Kabine genelinde resmi bir tanıma tutumu benimsemedi. Bu önerge, hükümete resmi tutumunu ve Parlamentonun kararı ile uyumlu hale getirme çağrısında bulunuyor. Bu talep henüz hayata geçirilmedi.

Parlamentoya sunduğunuz önerge neler içeriyor?

Bu önerge, hükümetten söz konusu tanıma kararını resmi iletişimlerine açık ve tutarlı biçimde yansıtmasını talep ediyor. Buradaki amaç, tanımanın sembolik bir karar olarak kalmaması, tanımanın toplumsal ve tarihsel sorumluluktan kaynaklandığının ortaya konması. Bugünü ve günümüzde süregelen çatışmaları idrak edebilmek için geçmişi anlamalı ve tanımalıyız.

Önerge oylaması nasıl sonuçlandı?

Önerge, DENK partisi hariç Parlamento'da geniş destek gördü.

Önergenin kabul edilmesiyle hükümet resmen soykırımı tanıyacak mı? Önceki yıllardaki sonuçlara kıyasla ne gibi farklılıklar olacak?

Önerge resmi olarak kabul edildiği ve uygulamaya konulduğu takdirde, hükümet bu yılki Ermeni Soykırımı anma günü öncesinde yapacağı resmi açıklamalarda, soykırımı açıkça tanımış olacak.

Böyle bir konuyu gündeme getirmenizdeki motivasyon nedir?

Hıristiyan Birliği partisinden bir milletvekili olarak, acıları inkâr edilmiş ya da unutulmuş topluluklarla dayanışma içinde olmamız gerektiğine inanıyorum. Sessizlik, iyileşmeyi engelleyebilir. Tanıma, hakikatin ortaya konması, iyileşmenin sağlanması ve gelecekteki zulümlerin önlenmesi için bir adımdır.

Hollanda kamuoyunun, 1915 Soykırımı hakkında bilgisi var mı?

Ermeni Soykırımı hakkında farkındalık oldukça sınırlı. Tam da bu nedenle siyasi tanıma önem taşıyor. Bu sayede toplumsal farkındalık artabilir. Tanıma, bugün herhangi bir ülkenin vatandaşlarına yöneltilmiş bir talep değil. Bu, kolektif bir suçlama meselesi değil. Bu, bir tarihsel hakikat meselesi, mağdurlar ve onların torunlarına saygı ile ilgili.

Hollanda hükümeti bugüne kadar hangi soykırımları tanıdı?

Hollanda parlamentosu Holokost, Srebrenitsa ve IŞİD'in Ezidilere karşı işlediği soykırım dahil olmak üzere birçok soykırımı tanıdı.