ԾՈՎԻՆԱՐ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ

ԾՈՎԻՆԱՐ ԼՈՔՄԱԿԷՕԶԵԱՆ

Երեւանի Բարբարոսների անուան փողոցները

Առաջին անգամը չէ, որ խօսք եմ բարձրացնում ճաշակի մասին։ Ռուսերէնում ասում են

1. Ճա­շակին եւ գոյ­նին ըն­կեր չկայ (հա­յերէ­նում ասում ենք «ճա­շակին ըն­կեր չկայ»),

2. Ճա­շակի մա­սին չեն վի­­ճում,

3. Ամէնքն ու­­նին իրենց ճա­­շակը՝ մէ­­կը սեխ է սի­­րում, իսկ միւ­­սը՝ ձմե­­­րուկ։

Ահա այդ եր­­­րորդ ասուած­­­քը ակ­­­նարկում է, որ ճա­­­շակ ասե­­­լով ի նկա­­­տի ու­­­նեն ոչ թէ գե­­­ղագի­­­տական ճա­­­շակը, այլ՝ հա­­­մի, գոյ­­­նի հետ կա­­­պուած ընտրու­­­թիւնը։ Սա­­­կայն ինչ վե­­­րաբեր­­­ում է արուես­­­տին, ապա այստեղ ճա­­­շակը ըն­­­կե­­­­­­­րոջ կա­­­րիք ու­­­նի, արուես­­­տի գի­­­տակի կա­­­րիք ու­­­նի եւ այդ ճա­­­շակի մա­­­սին պէտք է վի­­­ճել, այդ ճա­­­շակին պէտք է հաս­­­նել, որով­­­հե­­­­­­­տեւ նրանք, ով­­­քեր իրա­­­ւունք ու­­­նեն միայն սե­­­խի եւ ձմե­­­րու­­­կի մի­­­ջեւ ընտրու­­­թիւն անել, իրա­­­ւունք չու­­­նեն քա­­­ղաքը զար­­­դա­­­­­­­րել իրենց «ճա­­­շակի» քան­­­դակնե­­­րով ու շէն­­­քե­­­­­­­րով եւ քան­­­դել, ոչնչաց­­­նել հին Երե­­­ւանի շի­­­նու­­­թիւննե­­­րը, որոնք ոչ միայն լոկ շէն­­­քեր են, այլ կազ­­­մում են բուն Երե­­­ւանի դի­­­մագի­­­ծը։ Աւա՜ղ, գրե­­­թէ ոչինչ մնաց մեր Երե­­­ւանից. Երե­­­ւանը ար­­­տասւում է, սա­­­կայն դա չի երե­­­ւում, քան­­­զի բար­­­բա­­­­­­­րոս­­­նե­­­­­­­րը, որոնք կանգնած են իշ­­­խա­­­­­­­նու­­­թեան ղե­­­կին, աղ­­­ճա­­­­­­­տել, ոչնչաց­­­րել են Երե­­­ւանի դէմ­­­քը։ Ամէն առա­­­ւօտ երե­­­ւան­­­ցին արթնա­­­նում եւ ող­­­բերգա­­­կան փաս­­­տի առաջ է կանգնում. գի­­­շերը պայ­­­թե­­­­­­­ցուել է Հին Երե­­­ւանի հեր­­­թա­­­­­­­կան սա­­­կաւա­­­թիւ շէն­­­քե­­­­­­­րից մէ­­­կը. Արա­­­մի 30 հաս­­­ցէում գտնուող շէն­­­քից յե­­­տոյ ամ­­­րա­­­­­­­նը թի­­­րախա­­­ւորուել էր Հա­­­յաս­­­տա­­­­­­­նի առա­­­ջին հան­­­րա­­­­­­­պետու­­­թեան հիմ­­­նա­­­­­­­դիր Արամ Մա­­­նու­­­կեանի տու­­­նը։ Փո­­­խանակ տու­­­նը նո­­­րոգուի եւ թան­­­գա­­­­­­­րանի վե­­­րածուի, այն աս­­­տի­­­­­­­ճանի վթա­­­րային է դար­­­ձել, որ մնա­­­ցել է միայն տան ճա­­­կատը։ Արամ Մա­­­նու­­­կեանի անու­­­նով է կո­­­չուել այդ փո­­­ղոցը՝ Արա­­­մի փո­­­ղոց, ճիշդ կը լի­­­նի Արա­­­մի փո­­­ղոցը վե­­­րանուանենք եւ ասենք Բար­­­բա­­­­­­­րոս­­­նե­­­­­­­րի Առա­­­ջին փո­­­ղոց-ի… Մենք ասում ենք, մենք գրում ենք, իսկ նրանք… քան­­­դում են ու քան­­­դում. փողն ու իշ­­­խա­­­­­­­նու­­­թիւնն են նրանց տուել բար­­­բա­­­­­­­րոսա­­­կան իրա­­­ւունք։ Մենք դեռ շատ հե­­­ռու ենք իրա­­­ւական եր­­­կիր լի­­­նելուց։ Օրէն­­­քը չի գոր­­­ծում։ Հա­­­յաս­­­տա­­­­­­­նի եր­­­րորդ հան­­­րա­­­­­­­պետու­­­թիւնում։ Ի՞նչ տար­­­բե­­­­­­­րու­­­թիւն, թէ ով եւ ինչ շա­­­հի հա­­­մար է ոչնչաց­­­նում շի­­­նու­­­թիւննե­­­րը, ուստի տար­­­բե­­­­­­­րու­­­թիւն չկայ Իս­­­լա­­­­­­­մական պե­­­տու­­­թեան, Աֆ­­­ղանստա­­­նի թա­­­լիբ­­­նե­­­­­­­րի եւ Հա­­­յաս­­­տա­­­­­­­նի քա­­­ղաքա­­­պետա­­­րանի մի­­­ջեւ։ Մի քա­­­նի օր առաջ էլ պայ­­­թե­­­­­­­ցուեց Հին Երե­­­ւանի ար­­­դէն Հան­­­րա­­­­­­­պետու­­­թեան փո­­­ղոցի վրայ գտնուող առա­­­ջին տպա­­­րանի շէն­­­քը։ Սար­­­սափն ու յուզմունքը զսպե­­­լով պէտք է վե­­­րանուանել Հան­­­րա­­­­­­­պետու­­­թեան փո­­­ղոցը Բար­­­բա­­­­­­­րոս­­­նե­­­­­­­րի 2-րդ փո­­­ղոց… Այս դա­­­ժան վճի­­­ռով ես դի­­­մում եմ Ար­­­մէն Մեհ­­­րա­­­­­­­բեանին, որին հա­­­մարում եմ Հա­­­յաս­­­տա­­­­­­­նի ամե­­­նաառա­­­ջադէմ ռե­­­ժիսոր­­­նե­­­­­­­րից մէ­­­կը.

Ծ.Լ.-Կա­­­րո՞ղ էք ար­­­դեօք մեկ­­­նա­­­­­­­բանել մեր ժա­­­մանա­­­կի այս ցա­­­ւը, երբ յա­­­նուն «գե­­­րակայ» կամ պիզ­­­նես շա­­­հի Երե­­­ւանի հո­­­գին են ան­­­դա­­­­­­­մահա­­­տում։

Ա.Մ.- Ասում են իբր միջ­­­նա­­­­­­­դարեան ալ­­­քի­­­­­­­միկոս­­­նե­­­­­­­րը ի վի­­­ճակի են եղել մէկ գա­­­ւաթ ջու­­­րը վե­­­րածել մէկ գա­­­ւաթ ոս­­­կու, բայց հար­­­ցը այն է, որ նրանք հրա­­­ժարուել են այդ գա­­­ղափա­­­րից։ Եթէ դա նոյ­­­նիսկ առաս­­­պել է, ապա շատ աւե­­­լի խրա­­­տական եւ բո­­­վան­­­դա­­­­­­­կալից, քան եթէ նրանք ջու­­­րը ոս­­­կու վե­­­րածէին։

Ծ.Լ.- Իւ­­­րա­­­­­­­քան­­­չիւր քա­­­ղաք իր բնակ­­­չի հա­­­մար օդ ու ջուր է։ Ինչպէ՞ս կա­­­րելի է ամէն պայ­­­թիւնից յե­­­տոյ յայ­­­տա­­­­­­­րարել, թէ իբր շէն­­­քը ար­­­ժէք չէր ներ­­­կա­­­­­­­յաց­­­նում։ Եթէ մար­­­դուն զրկես ջրից, ապա ոս­­­կին ջրի փո­­­խարէն այ­­­լեւս ար­­­ժէք չի ներ­­­կա­­­­­­­յաց­­­նի։

Ա.Մ.- Հին Երե­­­ւանի կեր­­­պա­­­­­­­րանա­­­փոխու­­­մը չի կա­­­րող չազ­­­դել մարդկանց հո­­­գեվի­­­ճակի վրայ, մա­­­նաւանդ այն մարդկանց, որոնք ապ­­­րել եւ արա­­­րել են այդ շի­­նարա­­րական եւ ճար­­տա­­­րապե­­տական մի­­ջավայ­­րում։ Ամէն քան­­դուող շէն­­քի հետ մէկ­­տեղ նրանք կա­­րօտ եւ նոյ­­նիսկ կա­­րօտախտ են վե­­րապ­­րում եւ դրա­­նից ձեր­­բա­­­զատուած են միայն 20 տա­­րի առաջ ար­­տա­­­գաղ­­թած հա­­յաս­­տանցի­­ները, որոնք իրենց հետ են տա­­րել Հա­­յաս­­տա­­­նի, մաս­­նա­­­ւորա­­պէս Երե­­ւանի կա­­րօտը։

Ծ.Լ.- Այդ կա­­րօտի մէջ դեռ Երե­­ւանը այսպէս անխնայ քան­­դուած չի եղել, ու­­րեմն։ Երա՜նի տանք ար­­տա­­­գաղ­­թած հա­­յաս­­տանցի­­ներին…